Universite Diploması ne manaya geliyor?

Üniversite diploması ne manaya gelir? Niçin insanlar liseden mezun olduğunda ömürlerinin bir sonraki 4 (okudukları dala göre bazen daha fazla) yılını yüksek eğitime ayırırlar? Bu kadar emek niye verilir? Bunlar ilginç sorular çünkü Türkiye’de (ve anlaşılan o ki dünya devi olan Çin’de aynı sorunlar var) bu sorular son zamanlarda önem kazanıyor. Yani eğitimli insanlara sunulacak iş imkanları sınırlı. O zaman bu kadar insan niye eğitim görüyor? Şimdi sen bu kadar insana “üniversiteye git, yüksek eğitim al, kendini geliştir ve ilerlet, yabancı lisan öğren” dedikten sonra düşük maaşlı işlerde çalış veya git fabrika’da çalış dersen biraz ters kaçar herhalde.  

Geçtiğimiz hafta sonu (10.02.2013 tarihinde) Sabah gazetesinin hafta sonu ekinde yer alan New York Times ekinde “Çinliler Fabrikalara Sırtını Döndü” başlıklı bir haber vardı. Bu habere göre Çin’de yüksek eğitim alan kesim sayısı artıyor ve bu kesime sunulacak iş imkanları sınırlı. Bu üniversite eğitimi alan insanlar fabrikalarda çalışmayı istemiyorlar.  Bu makalede ABD’nin University of Michigan isimli üniversitesinde görev alan akademisyen Mary E. Gallagher ‘in fikirlerine başvurmuş New York Times gazetesi.  Bayan Gallager analizinde “Öğrenciler örgün eğitim kavramına uyum sağlayamadılar. Bu da üniversiteye girdiklerinde kendilerini seçkin kesimin bir üyesi olarak görmelerine yol açıyor” yorumunu yapmış. Yani üniversite eğitimi olsa bile fabrika sektörüne gitmeliler. Ben şimdi çok merak ediyorum acaba bayan Gallager University of Michigan’da derslerine giren öğrencilerine bu tavsiye’yi veriyor mu?

Çin gibi ülkelerin (Türkiye’ninde aynı şekilde) sorunu serbest piyasa ekonomisi olmaması. Yani burada girişimcilik veya pazara serbest giriş gibi kavramların olmaması. ABD gibi (şu an ne aşamada bilmem ama) serbest piyasa ekonomisi olsa insanlar birikim ile herhangi bir sektöre yatırım yaparak kendi işini kurabilir, pazara giriş sorunları olmaz (tekelcilik sorunları gibi), devlet teşviki, ve banka kredilerine ulaşım gibi imkanlar olur.  Bu sayede Çin’de üniversite bitiren bir kişi eğitimi ile ya banka’dan belli miktarda kredi alıp bir iş kurar yada böyle bir iş kuranın şirketinde istihdam imkanı bulabilir. Yada çok donanımlı ise büyük bir şirkette iş imkanı bulabilir. Böylece işe alımda da serbest piyasa ekonomisi kuralları hakim olur.

Merak ediyorum bayan Gallager ve haberi yapan New York Times gazetesi bu konularda ne düşünürler  çünkü bu makaledeki yorumu aynen “işte burası Çin, kardeşim sistem böyle, yapacak bir şey yok, okul mokul siz gidin fabrikada çalışın” dır. Eminim kendi üniversitesinde öğrencilerine “Öğrenciler örgün eğitim kavramına uyum sağlayamadılar. Bu da üniversiteye girdiklerinde kendilerini seçkin kesimin bir üyesi olarak görmelerine yol açıyor” diyemez. Öğrenciler üniversiteye seçkin kesime falan girmek için gitmezler ama ellerindeki diploma ile en azından birkaç adım önde olacaklarını düşünürler. Bu diploma onların “eğitilebileceğini” ve üst seviyedeki görevleri kaldırabilecekleri demektir. Bu adama sen fabrika işini kabul diyemezsin tabiatı ile.

Bayan Gallager’ı 2008’de askerden geldikten sonra TV’de izlediğim bir “aydın”a benzetiyorum. 2008 senesinde askerden gelmişim, kıriz var diye ortalık yıkılıyor, CNBC-E’de yorumcu aydın “ben gençerli satışa yönelmelerini tavsiye ederim” demişti. O zaman ben EYVAH! diploma’ma rağmen hak edebileceğim bir iş bulamıyacağımı anlamıştım ki nitekim halen arıyorum o işi. Ama yaş geldi 33’e şimdi yaşlısın diyorar…:=) İlk Türkiye’ye yurt dışından geldiğimde “deneyimin yok” diyorlardı. Zaman içinde anladım ki bu dedikleri aslında “bize en iyi eleman lazım ama üç kuruşa çalışacak, haftanın 6 günü işe gelicek, mesai ücreti falan yok rüya görme, ve yaptığı işte’de kendini geliştirme gibi sorunları olmayacak….” diyorlarmış…:=)

Sabah gazetesi bu haberi bize sunduğundan dolayı teşekkür etmek lazım. Bu haberden bir sürü mesajlar çıkıyor. Bunlar benim bu makaleden çıkardığım görüşler.  Birazı bilgiye, birazı halen yaşamakta olduğum deneyime dayanıyor.